Fredericus Curtinus [6]

(Uit de Historie #13)

In 1622 vraagt ds. Curtenius ‘of alle Acta Synodael, die voor deses gearresteert syn, voertaen sullen gearresteert blijven ende haer effect gewinnen; is geantwoort: Jae‘. Tenslotte komen we hem nog eens tegen, in 1624, in een kwestie betreffende de Custer (dat is de schoolmeester, voorzanger, doodgraver, boodschapper voor de Jonker en tenslotte koster) te Garderen. Afgevaardigden van de classis zullen naar de Custer toe gaan en hem vermanen tot beterschap. Bovendien zullen ze hem waarschuwen dat, zo hij deze vermaningen waarschuwing niet ter harte neemt, dat hij dan van het Avondmaal des Heeren geschorst zal worden. De Amptsjonker zal worden ingelicht en in geval van weigering zal bij de Jonker en bij den Edele Hove verzocht worden om met een ander goed man de Custerij te voorzien. Scriba is dan… ds. Fredericus Curtenius.

Verschillende bronnen vermelden dat ds. Curtenius in 1630 overleden is. Anderen in 1629 of 1630. Meestal wordt Garderen genoemd soms Harderwijk. Afgelopen herfst ontdekte ik in het begraafboek van de stad Harderwijk het volgende zinnetje: ‘1629 op 7 september: De predekant van garder met al de klocken overgeluit‘. Hiervoor is 2 gulden en 10 stuiver betaald. We mogen daarom aannemen dat hij enkele dagen later in de Grote kerk te Harderwijk begraven is. Dat ds. Curtenius in Harderwijk begraven wordt, is te begrijpen als we er aan denken dat het oorlog is, de tachtigjarige.

Het is 1629! Frederik Hendrik ligt met zijn troepen voor de stad ‘s-Hertogenbosch. Dit beleg is medegefinancierd door de opbrengst van de verovering van de Spaanse zilvervloot door Piet Heyn een jaar eerder. Den Bosch is een zeer moeilijk te veroveren stad. Met behulp van Leeghwater wordt de stad uiteindelijk ingenomen. Tijdens het beleg probeert graaf Hendrik van den Berg om prins Frederik Hendrik van de stad weg te lokken. Met een grote legermacht valt hij de Veluwe binnen, waarbij hij doorstoot tot Amersfoort. Deze veldtocht is een ware ramp voor de Veluwe geweest. Rovend en plunderend, moordend en brandend trekken ze voort.
Alle molenaars krijgen het bevel om de steenspillen uit de molens te nemen, zodat malen niet mogelijk is. Het graan moet naar de steden gebracht worden. De bewoners van de dorpen vluchten naar één van de steden. Dominee Curtenius zal zeker, met de zijnen, naar Harderwijk zijn gevlucht om veiligheid te zoeken binnen de stadsmuren. Daar is hij op genoemde datum overleden.

Uit 1631 kennen we een lijst van vergoedingen die de Veluwse predikanten ontvingen ‘voor de geleden schade door ’s vijands inval in den jare 1629‘. Van de daar genoemden nemen we er enkelen uit onze omgeving over:
Ds. Hattemeius tot Barenveld: 225 gulden;
ds. Florentii int Oldebroeck 225;
ds. Verstege tot Nunspeet 200;
ds. Cornelii tot Elspeet 200;
ds. Peregrinus tot Voorthusen 150.
Putten, Kootwijk en Garderen worden niet genoemd

Harderwijk wordt begin aug. 1629 door graaf Hendrick van den Bergh voor den koning van Spanje opgeescht. De Magistraat antwoordt (7-17 aug.) dat de stad tot het uiterste voor de Staten Generaal en den prins van Oranje zal worden verdedigd.

H.E.v.d.V.